Θερμικό στρες: Μπορεί η ζέστη να επηρεάσει τη μοσχίδα πριν ακόμα γεννηθεί;

Εισαγωγή

Τα τελευταία χρόνια το θερμικό στρες έχει εξελιχθεί σε μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τη γαλακτοπαραγωγό αγελαδοτροφία, ιδιαίτερα στις χώρες της Μεσογείου όπου οι περίοδοι υψηλών θερμοκρασιών είναι ολο και πιο έντονες και παρατεταμένες.

Οι περισσότεροι παραγωγοί βλέπουν άμεσα τις επιπτώσεις της ζέστης μέσα στη μονάδα:

• Μειωμένη κατανάλωση τροφής

• Πτώση της γαλακτοπαραγωγής

• Δυσκολίες στις συλλήψεις

• Γενικότερη επιβάρυνση της υγείας των ζώων

Όμως φαίνεται πως η επίδραση της θερμικής καταπόνησης δεν σταματά εκεί. Σύμφωνα με πρόσφατη ελληνική μελέτη, η ζέστη μπορεί να επηρεάσει ένα ζώο πολύ νωρίτερα, ακόμη και όταν αυτό βρίσκεται ακόμα μέσα στη μήτρα.

Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Thermal Biology. Οι ερευνητές ανέλυσαν στοιχεία από περισσότερες από 9.000 μοσχίδες Holstein που εκτρέφονταν σε μονάδες της Βόρειας Ελλάδας, εξετάζοντας πώς η έκθεση σε θερμικό στρες κατά την εγκυμοσύνη της μητέρας αλλά και τους πρώτους μήνες ζωής επηρεάζει την ηλικία πρώτου τοκετού.

Για να εκτιμηθεί η θερμική καταπόνηση χρησιμοποιήθηκε ο δείκτης THI (Temperature Humidity Index), ο οποίος συνδυάζει θερμοκρασία και υγρασία. Όταν ο δείκτης αυτός ξεπερνά ορισμένα επίπεδα, το ζώο δυσκολεύεται να αποβάλει αποτελεσματικά τη θερμότητα του σώματός του και αρχίζει να εμφανίζει τις γνωστές επιπτώσεις του θερμικού στρες.

Τι έδειξαν τα αποτελέσματα;

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ότι οι ερευνητές δεν κοίταξαν μόνο τι συνέβαινε στις αγελάδες τη δεδομένη στιγμή, αλλά προσπάθησαν να δουν αν η έκθεση στη ζέστη “ακολουθεί” το ζώο και αργότερα στη ζωή του.

Οι μοσχίδες που είχαν εκτεθεί σε αυξημένο θερμικό στρες κατά την εμβρυϊκή τους ανάπτυξη, κυρίως στο 2o και 3o τρίμηνο της κύησης, παρουσίασαν μεγαλύτερη ηλικία πρώτου τοκετού σε σχέση με ζώα που είχαν εκτεθεί λιγότερο. Η επίδραση αυτή γινόταν ακόμη πιο έντονη όταν οι υψηλές θερμοκρασίες συνεχίζονταν και κατά τους πρώτους μήνες μετά τη γέννηση.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ορισμένες μοσχίδες άργησαν να μπουν στην παραγωγή περίπου δύο έως τρεις εβδομάδες περισσότερο, αυξάνοντας έτσι το κόστος εκτροφής. Παράλληλα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αυξανόταν και η πιθανότητα ο πρώτος τοκετός να πραγματοποιηθεί μετά τους 26 μήνες ζωής, κάτι που θεωρείται λιγότερο επιθυμητό από αναπαραγωγικής και οικονομικής πλευράς.

Περίοδοι εγκυμοσύνης και θερμική καταπόνηση

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της μελέτης είναι ότι δεν επηρεάζουν όλες οι περίοδοι της εγκυμοσύνης το ίδιο. Φαίνεται πως το δεύτερο και τρίτο τρίμηνο της κύησης είναι ιδιαίτερα κρίσιμα για τη μελλοντική αναπαραγωγική πορεία της μοσχίδας.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτό σχετίζεται με σημαντικά στάδια ανάπτυξης του αναπαραγωγικού συστήματος του εμβρύου που πραγματοποιούνται εκείνη την περίοδο. Η θερμική καταπόνηση της εγκύου αγελάδας μπορεί να επηρεάσει: 

• Τη λειτουργία του πλακούντα

• Τη ροή αίματος και τη μεταφορά οξυγόνου και θρεπτικών συστατικών προς το έμβρυο

Επίσης, εξίσου σημαντική αποδείχθηκε και η περίοδος αμέσως μετά τη γέννηση. Οι νεαρές μοσχίδες που εκτέθηκαν σε υψηλές θερμοκρασίες κατά τους πρώτους μήνες ζωής παρουσίασαν επίσης αρνητικές επιδράσεις στην ανάπτυξή τους.

Είναι γνωστό ότι το θερμικό στρες μειώνει την κατανάλωση τροφής και αυξάνει τις ενεργειακές ανάγκες του οργανισμού. Έτσι, ένα νεαρό ζώο αναγκάζεται να “ξοδέψει” περισσότερη ενέργεια για να διατηρήσει τη θερμοκρασία του σώματός του αντί να τη χρησιμοποιήσει για ανάπτυξη και σωστή αναπαραγωγική ωρίμανση.

Συνθήκες ελληνικών αλλά και μεσογειακών εκτροφών

Τα συμπεράσματα της μελέτης έχουν ιδιαίτερη αξία για τις συνθήκες που επικρατούν σήμερα στις ελληνικές και γενικότερα στις μεσογειακές εκτροφές. Τα θερμά καλοκαίρια δεν αποτελούν πλέον ένα παροδικό πρόβλημα λίγων εβδομάδων. Οι υψηλές θερμοκρασίες διαρκούν περισσότερο, ενώ τα φαινόμενα καύσωνα εμφανίζονται όλο και συχνότερα.

Για τον λόγο αυτό, η διαχείριση του θερμικού στρες δεν πρέπει να αφορά μόνο τις αγελάδες υψηλής παραγωγής. Η προστασία των εγκύων ζώων, των αγελάδων στην ξηρή περίοδο αλλά και των νεαρών μοσχίδων αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Ο σωστός αερισμός, η επαρκής σκίαση, τα συστήματα υδρονέφωσης και η συνεχής πρόσβαση σε καθαρό νερό δεν αποτελούν απλώς μέτρα ευζωίας, αλλά ουσιαστικά εργαλεία διατήρησης της μελλοντικής παραγωγικότητας της εκτροφής.

Συμπερασματικά

Οι συνέπειες της θερμικής καταπόνησης δεν περιορίζονται μόνο στο παρόν. Η ζέστη που βιώνει σήμερα μία έγκυος αγελάδα μπορεί να επηρεάσει τη μελλοντική πορεία της θυγατέρας της μήνες ή και χρόνια αργότερα. Και αυτό είναι κάτι που αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει πλέον να αντιμετωπίζουμε το θερμικό στρες στις σύγχρονες εκτροφές.

Βιβλιογραφία

1. Tsiamadis V., Valergakis G.E., Soufleri A., Arsenos G., Banos G., Karamanlis X. (2023). Identification of temporal patterns of environmental heat stress of Holstein dairy heifers raised in Mediterranean climate during their in-utero and post-natal life periods and modelling their effects on age at first calving. Journal of Thermal Biology, 117, 103717. https://doi.org/10.1016/j.jtherbio.2023.103717