-1%20(1)%20(1)%20(1).webp)
Coxiella burnetii, Q Ateşi (Q Fever) olarak da bilinen Q hummasına neden olan küçük bir bakteridir. Q humması, birçok hayvan türünü ve insanları etkileyebilen bir hastalıktır. Ruminantlarda; abortlar, ölü doğumlar, plasentanın atılamaması, metritis ve fertilite bozuklukları gibi üreme sistemi sorunlarına yol açar. Bu nedenle Coxiella burnetii, ruminant işletmelerinde önemli ekonomik kayıplardan sorumlu bir etkendir.
Coxiella burnetii'nin Başlıca Özellikleri Nelerdir?
Coxiella burnetii iki farklı formda bulunur. Bunlar Küçük Hücre Varyantı (Small Cell Variant - SCV) ve Büyük Hücre Varyantı (Large Cell Variant - LCV) formlarıdır. LCV formu, hastalığın klinik belirtilerinden sorumlu olan bakteriyel formdur. Buna karşılık, SCV formu enfeksiyöz form olarak kabul edilir. Çok küçük yapıda olması ve dış ortam koşullarına karşı yüksek direnç göstermesiyle karakterizedir. Bu iki özellik, bakterinin oldukça bulaşıcı olmasını sağlar.
Enfektif materyaller nelerdir?
Enfekte ve dolayısıyla bulaştırıcı hayvanlar, Coxiella burnetii bakterisini üç temel yolla çevreye saçar:
- Genital yol, özellikle doğum veya abort sırasında
- Dışkı
- Meme yolu, yani süt aracılığıyla
Bu üç saçılım yolu, Q hummasının sürü içinde yayılmasında ve çevrenin kontaminasyonunda önemli rol oynar.
Süt, geniş ölçekte çevreye yayılmaması ve içerdiği bakteri yükünün daha düşük olması nedeniyle önemli bir bulaşma kaynağı olarak kabul edilmez. Buna karşılık, doğum ürünleri (plasenta, fötal ekler ve doğum materyalleri) bakteri açısından son derece zengindir ve çevrede bırakıldıklarında bakterilerin yayılımı önemli ölçüde artar. Benzer şekilde, dışkı da bakterinin çevreye yayılmasında önemli bir kaynak olarak kabul edilmektedir.
Coxiella burnetii yeni çiftliklere nasıl ulaşır?
Bu bakteri çok bulaşıcıdır çünkü çok küçük boyutu sayesinde birkaç kilometrelik mesafelere kolaylıkla yayılabilir. Özellikle rüzgarlı koşullarda, bakterinin 18 kilometreye kadar taşınabildiği gösterilmiştir.
Bu durum, hastalığın enfekte bir işletmeden sağlıklı bir işletmeye, aralarında birkaç kilometre mesafe bulunsa bile kolaylıkla bulaşabileceği anlamına gelir. Enfeksiyon riski, hayvanların otlatma sezonunda dışarıda bulunduğu dönemlerde ise doğal olarak daha da yüksektir.
Hayvanlar enfeksiyonu solunum yoluyla aldığından, bakterinin hava yoluyla yayılması çok sayıda hayvanın enfekte olmasında son derece etkilidir. Ayrıca, bir hayvanda enfeksiyon oluşturmak için gerekli bakteri miktarı oldukça düşüktür. İnsan tıbbında yapılan çalışmalar, bir kişiyi enfekte etmek için 100 bakterinin yeterli olduğunu göstermiştir. Bu sayı, dışkı veya plasentada bulunabilen bakteri miktarıyla (gram başına 1 milyara kadar) karşılaştırıldığında, bir hayvanın başka bir işletmedeki enfekte bir hayvan tarafından, aralarında birkaç kilometre mesafe bulunsa bile, dolaylı olarak enfekte olma riskinin yüksek olduğu açıkça görülmektedir.
Bir sürüde bir veya birden fazla hayvan enfekte olduğunda, hava yoluyla yayılım aynı sürüdeki diğer hayvanların da hızla enfekte olmasına neden olur.
Sağlıklı sürülerin enfekte olmasında rol oynayan bir diğer bulaşma kaynağı da vardır. Örneğin satın alma yoluyla, halihazırda Coxiella burnetii ile enfekte olmuş bir hayvanın sürüye katılmasıdır. Bu hayvan, bakteriyi vajinal akıntılar, doğum ürünleri ve dışkı yoluyla çevreye saçarak ortamı kontamine eder ve ardından hava yoluyla yayılım sayesinde hastalığı sağlıklı hayvanlara bulaştırır.
Enfekte hayvanların sürüye katılması yoluyla yeni işletmelerin enfekte olması, işletmeler arasında hava yoluyla gerçekleşen bulaşmaya kıyasla daha az önemli olsa da, yetiştiriciler tarafından dikkate alınmalıdır. Bu amaçla, sürüye alınacak hayvanların Q hummasından ari işletmelerden geldiğinden emin olunması gerekir.
Coxiella burnetii ile Çevresel Kontaminasyon Nasıl Önlenebilir?
Coxiella burnetii'nin çevresel kontaminasyona neden olan başlıca enfektif materyalleri doğum ürünleri ve dışkı olduğundan, bakterinin yayılımı birkaç basit kuralla sınırlandırılabilir.
- Doğumdan hemen sonra, fötal ekler ve varsa abort edilen fetüs altlıktan uzaklaştırılmalıdır. Bu kontamine materyallerin tamamı hava geçirmeyen bir kapta muhafaza edilmeli ve mümkün olan en kısa sürede imha edilmelidir.
- Hayvanların merada bulunduğu dönemlerde ve rüzgârlı hava koşullarında gübre yayımından kaçınılmalıdır.
Önemli Mesajlar
Coxiella burnetii, birkaç kilometre uzaklıkta bulunan bir işletmeyi dahi enfekte edebilecek kadar bulaşıcı bir bakteridir. Bu nedenle, bakterinin yayılımını sınırlandırmak ve böylece hem kendi sürüsünü hem de diğer işletmeleri korumak için enfektif materyallerin bilinmesi önemlidir. Aşılama gibi diğer önlemlere ek olarak uygulanacak basit biyogüvenlik tedbirleri, hastalığın yayılımının kontrol altına alınmasına yardımcı olabilir.