Οι κρυφές ιδιότητες του ελιξίριου των προβάτων: μη αναπαραγωγικές χρήσεις της μελατονίνης για την παραγωγικότητα και την ευημερία των ζώων

Εισαγωγή

Η χορήγηση εμφυτευμάτων μελατονίνης δεν έχει ως αποτέλεσμα μόνο την προετοιμασία των προβάτων για το ζευγάρωμα.

Αν και η μελατονίνη έγινε γνωστή ως εργαλείο ελέγχου της αναπαραγωγής, έρευνες της τελευταίας δεκαετίας έχουν δείξει ότι η ορμόνη έχει πολλά επιπλέον οφέλη. Τα εμφυτεύματα μελατονίνης μπορούν να βελτιώσουν διακριτικά την ανάπτυξη, την ανοσία, την παραγωγή γάλακτος και πρωτογάλακτος, καθώς και την αντοχή των ζώων στο στρες στη σύγχρονη κτηνοτροφία.

Με άλλα λόγια: ενώ όλοι εστιάζαμε στις ωοθήκες των προβάτων και τα κριάρια, η μελατονίνη ήταν απασχολημένη να φροντίζει την εκτροφή στο παρασκήνιο, σιωπηλά κάθε βράδυ, σαν ένας καλός ποιμενικός σκύλος.

Ας δούμε τι απέδειξαν οι μελέτες για τις ευεργετικές ιδιότητες της μελατονίνης στα μικρά μηρυκαστικά.

Τι είναι η χορήγηση μελατονίνης και γιατί έχει σημασία στην κτηνοτροφία;

Η χορήγηση μελατονίνης παρέχει στα ζώα ένα ισχυρό φυσιολογικό «νυχτερινό σήμα» που επιδρά θετικά στην αναπαραγωγή αλλά και σε περισσότερες λειτουργίες των μικρών μηρυκαστικών.

Αυτή η ορμόνη δρα ταυτόχρονα στον μεταβολισμό, το ανοσοποιητικό σύστημα, την οξειδωτική ισορροπία και την ενεργειακή απόδοση. Όλα αυτά τα στοιχεία είναι ζωτικής σημασίας για την υγεία και την ευημερία του ζώου. Συνεπώς, είναι πολύ σημαντικά για τους εκτροφείς προβάτων και γιδιών.

Στην πράξη, στον τομέα της κτηνοτροφίας, η χορήγηση μελατονίνης βοηθά τα ζώα να:

• Σπαταλούν λιγότερη ενέργεια λόγω μείωσης του στρες και των φλεγμονών

• Αντιμετωπίζουν καλύτερα τη ζέστη, την υψηλή πυκνότητα ή τις μεταβολικές απαιτήσεις

• Διαθέτουν τις θρεπτικές ουσίες εκεί όπου χρειάζεται (ανάπτυξη, γάλα, επιβίωση)

Σκεφτείτε τη μελατονίνη σαν τον διαχειριστή της εκτροφής που σβήνει τα περιττά φώτα, ώστε το σύστημα να σταματήσει να καταναλώνει ηλεκτρική ενέργεια.

Πώς επηρεάζει η χορήγηση μελατονίνης την εμβρυϊκή ανάπτυξη και την προσαρμογή του νεογνού;

Η χορήγηση μελατονίνης κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης προετοιμάζει τα αρνιά πριν ακόμη γεννηθούν.

Το έμβρυο δεν παράγει μελατονίνη, οπότε εξαρτάται εξ ολοκλήρου από τη μητέρα — πράγμα που σημαίνει ότι η χορήγηση μελατονίνης στη μητέρα μεταφέρεται απευθείας στην επόμενη γενιά.

Μελέτες σε πρόβατα δείχνουν ότι η μελατονίνη δρα άμεσα στα εμβρυϊκά όργανα που είναι υπεύθυνα για την επιβίωση μετά τη γέννηση:

• Αιμοφόρα αγγεία του εγκεφάλου → αποφεύγεται η υπερβολική συστολή

• Καφέ λιπώδη ιστό → καλύτερη παραγωγή θερμότητας κατά τη γέννηση

• Επινεφρίδια → ελεγχόμενη έκκριση κορτιζόλης

Με απλά λόγια: τα αρνιά γεννιούνται πιο ζεστά, πιο ήρεμα και καλύτερα προετοιμασμένα.

Μπορεί η συμπλήρωση με μελατονίνη να βελτιώσει την ανάπτυξη και την επιβίωση των αρνιών;

Ναι και αυτός είναι ένας τομέας που τα οφέλη γίνονται ιδιαίτερα εμφανή στην εκτροφή. Σε όλες τις φυλές και τα συστήματα παραγωγής, τα αρνιά που γεννιούνται από προβατίνες που έχουν λάβει μελατονίνη παρουσιάζουν σταθερά καλύτερη υγεία και απόδοση.

Τα οφέλη που έχουν αναφερθεί περιλαμβάνουν:

• Υψηλότερο βάρος απογαλακτισμού

• Υψηλότερη μέση ημερήσια αύξηση βάρους

• Καλύτερα ποσοστά επιβίωσης, ειδικά στα αρσενικά και στα μονόδυμα αρνιά

Το βασικό σημείο είναι ότι η συμπλήρωση με μελατονίνη δεν «ωθεί» τεχνητά την ανάπτυξη. Απλώς αφαιρεί τα φυσιολογικά εμπόδια — το στρες από το κρύο, τη φλεγμονή, την αναποτελεσματική χρήση ενέργειας — έτσι ώστε τα αρνιά να αναπτύσσονται όπως θα έπρεπε από την αρχή.

Γιατί η συμπλήρωση με μελατονίνη βελτιώνει την ποιότητα του πρωτογάλακτος;

Η χορήγηση μελατονίνης αυξάνει τη συγκέντρωση των αντισωμάτων (IgG) στο πρωτόγαλα και την αντιοξειδωτική ικανότητα. Αυτό έχει αποδειχθεί επανειλημμένα σε πρόβατα και αίγες υπό πραγματικές συνθήκες εκτροφής.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;

• Τα αρνιά απορροφούν περισσότερα αντισώματα

• Βελτιώνεται η αρχική ανοσολογική προστασία

• Λιγότερη διάρροια, πιο δυνατά αρνιά και ομαλότερη εκκίνηση κατά τις πρώτες ημέρες της ζωής

• Υπάρχουν μάλιστα ενδείξεις ότι τα αρνιά που γεννιούνται από προβατίνες που έχουν λάβει μελατονίνη αποβάλλουν λιγότερες ωοκύστεις κοκκιδίων, το οποίο σημαίνει μικρότερη πίεση μόλυνσης για ολόκληρο το κοπάδι.

Όχι και άσχημα για ένα μόριο που οι περισσότεροι άνθρωποι συνδέουν με την αϋπνία!

Επηρεάζει η συμπλήρωση μελατονίνης το ύψος της παραγωγής και την ποιότητα του γάλακτος;

Ναι, ειδικά όταν η χορήγηση γίνεται πριν τον τοκετό. Υπάρχουν υποδοχείς μελατονίνης στον μαστικό αδένα, οπότε δεν πρόκειται για τυχαίο βιολογικό φαινόμενο. Αντίθετα, ο μαστός ανταποκρίνεται στην ορμόνη μελατονίνη.

Τα παρατηρούμενα αποτελέσματα περιλαμβάνουν:

• Αυξημένη παραγωγή γάλακτος στις αρχές της γαλουχίας

• Υψηλότερη λιποπεριεκτικότητα στο γάλα

• Χαμηλότερος αριθμός σωματικών κυττάρων (SCC)

Από την άποψη της διαχείρισης της εκτροφής:

• Περισσότερο λίπος = καλύτερη απόδοση τυριού

• Χαμηλότερος Αριθμός Σωματικών Κυττάρων = προϊόν υψηλότερης αξίας και λιγότερες κυρώσεις στην τιμή (λιγότερες παρατηρήσεις από τη γαλακτοβιομηχανία)

• Πιο υγιής μαστός = λιγότερα αντιβιοτικά

Η μελατονίνη δεν αρμέγει τη προβατίνα για εσάς αλλά σίγουρα διευκολύνει τη δουλειά του ζώου.

Πώς επηρεάζει η χορήγηση μελατονίνης το άγχος και την ενεργειακή αποδοτικότητα;

Η χορήγηση μελατονίνης μειώνει την περιττή κατανάλωση ενέργειας. Η φυσιολογική παρακολούθηση με τη χρήση βιολογικών καταγραφέων δείχνει ότι τα αρνιά που έλαβαν τη θεραπεία παρουσιάζουν:

• Χαμηλότερο καρδιακό ρυθμό

• Χαμηλότερη θερμοκρασία σώματος

• Μειωμένη κινητική δραστηριότητα

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα αρνιά είναι τεμπέλικα!

Σημαίνει ότι είναι αποδοτικά — καίνε θερμίδες για την ανάπτυξή τους αντί να τρέχουν γύρω-γύρω σαν να έχουν πιει πολύ καφέ.

Στα συστήματα εκτροφής και πάχυνσης, αυτό μπορεί να μεταφραστεί σε καλύτερη μετατροπή της τροφής, ιδιαίτερα στα θηλυκά.

Συμπεράσματα

• Τα εμφυτεύματα μελατονίνης δεν αποτελούν πλέον απλώς μία μέθοδο αναπαραγωγής αλλά ένα πολύπλευρο εργαλείο διαχείρισης στην κτηνοτροφία.

• Βελτιώνοντας την εμβρυϊκή ανάπτυξη, την ποιότητα του πρωτογάλακτος, τη σύνθεση του γάλακτος και τη μεταβολική απόδοση, η μελατονίνη βοηθά τα ζώα να αποδίδουν καλύτερα χωρίς να επιβαρύνεται η φυσιολογία τους.

• Σε έναν κόσμο με λιγότερα αντιβιοτικά, περισσότερο θερμικό στρες και μικρότερα περιθώρια κέρδους, η μελατονίνη δρα αθόρυβα τη νύχτα και αποδίδει τα αποτελέσματά της κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Βιβλιογραφικές αναφορές

1. Abecia, J. A., Espés, E., Jiménez, S., & Canto, F. (2025). Effects of exogenous melatonin in pregnant ewes on offspring performance, live weight and daily growth rate of lambs for fattening, as well as milk quality. Animal Production Science, 65, AN24116. https://doi.org/10.1071/AN24116

2. Abecia, J. A., Luis, S., & Canto, F. (2021). Implanting melatonin at lambing enhances lamb growth and maintains high fat content in milk. Veterinary Research Communications, 45, 181–188. https://doi.org/10.1007/s11259-021-09799-y

3. Abecia, J. A., Manenti, I., Viola, I., Toschi, P., Palacios, C., Canto, F., & Miretti, S. (2025). Triaxial accelerometers and subcutaneous biologgers as tools to record diurnal and nocturnal changes in locomotor activity, body temperature, heart rate, and heart rate variability in melatonin-treated lambs (Ovis aries). Comparative Biochemistry and Physiology Part A, 305, 111849. https://doi.org/10.1016/j.cbpa.2025.111849

4. Bouroutzika, E., et al. (2021). Association of melatonin administration in pregnant ewes with growth, redox status and immunity of their offspring. Animals, 11, 3161. https://doi.org/10.3390/ani11113161

5. Bouroutzika, E., et al. (2023). Melatonin administration to pregnant ewes for coccidiosis control in their offspring. Animals, 13, 2381. https://doi.org/10.3390/ani13142381

6. Canto, F., Fantova, E., Riaguas, L., & Abecia, J. A. (2024). Melatonin-implanted pregnant ewes produce lambs that have higher average daily growth rates and live weights at weaning. Sheep & Goat Research Journal, 39, 1–6.

7. Canto, F., González, E., & Abecia, J. A. (2022). Effects of implanting exogenous melatonin 40 days before lambing on milk and colostrum quality. Animals, 12, 1257. https://doi.org/10.3390/ani12101257

8. Canto, F., Peña-Delgado, V., Noya, A., Manenti, I., & Abecia, J. A. (2024). Using melatonin implants in late pregnancy increases milk production and improves milk quality in dairy goats. Canadian Journal of Animal Science, 104, 1–9. https://doi.org/10.1139/cjas-2023-0123

9. Canto, F., & Abecia, J. A. (2024). Effects of melatonin implants in late gestation and at lambing on colostrum and milk quality of ewes, birth temperature and growth performance of their lambs. Small Ruminant Research, 232, 107210. https://doi.org/10.1016/j.smallrumres.2024.107210

10. Canto, F., & Abecia, J. A. (2024). Exogenous melatonin: effects on lactation and colostrogenesis in small ruminant livestock. Large Animal Review, 30, 273–280.

11. Torres-Farfan, C., et al. (2008). Evidence of a role for melatonin in fetal sheep physiology. Journal of Physiology, 586, 4017–4027. https://doi.org/10.1113/jphysiol.2008.154351

12. Viola, I., et al. (2024). Exogenous melatonin ameliorates embryo–maternal cross-talk in early pregnancy in sheep. Reproduction, 168, e240172. https://doi.org/10.1530/REP-24-0172

13. Viola, I., Canto, F., & Abecia, J. A. (2023). Effects of melatonin implants on locomotor activity, body temperature, and growth of lambs fed a concentrate-based diet. Journal of Veterinary Behavior, 68, 24–31. https://doi.org/10.1016/j.jveb.2023.08.004