Buzağı pnömonisi, diğer adıyla Bovine Respiratory Disease (BRD), altı aya kadar olan sütçü buzağılarda hastalık ve ölümlerin en önemli nedenlerinden biridir. Süt üreticileri, buzağı pnömonisinin sürüde salgın veya yaygın olarak görüldüğü durumlarda ortaya çıkan doğrudan ekonomik kayıpların genellikle farkındadır. Ancak hastalığın etkileri, ilk tedavi ve yönetim maliyetlerinin çok ötesine uzanır. Bu nedenle, buzağı pnömonisinin uzun vadeli ekonomik sonuçlarını da değerlendirmek büyük önem taşır. Yine de bu konuyu ele alırken, ilk olarak hastalığın neden olduğu kısa vadeli maliyetlere göz atmak gerekir.
Buzağı Pnömonisinin (BRD) Kısa Vadeli Ekonomik Yüküne Genel Bakış
Süt sığırı işletmelerinde buzağı pnömonisinin (BRD) kısa vadeli ekonomik etkilerini; hastalık görülme sıklığı, ölüm oranları, tedavi masrafları ve hastalığın yönetimi için gereken ek iş gücü belirler.
-
Hastalık görülme sıklığı (morbidite): Buzağılarda görülen BRD vakalarının oranı, hastalığın işletmeye getireceği maliyetlerin hesaplanmasında belirleyici bir faktördür1. Süt sığırı sürülerinde buzağı pnömonisinin yaygınlığını değerlendirmek için farklı verilerden yararlanılabilir. ABD genelindeki 23 süt sığırı işletmesini kapsayan geniş ölçekli bir çalışmada, düvelerin %36,6’sında dört aylık yaşa ulaşmadan önce bir veya daha fazla BRD vakası teşhis edilmiştir2. Birleşik Krallık'ta gerçekleştirilen bir başka çalışmada ise işletmelerin %86’sının buzağılarını pnömoni nedeniyle tedavi ettiği, tedavi edilen buzağı oranının ortalama %11,3 olduğu ve bu oranın işletmelere göre %0 ile %100 arasında değiştiği bildirilmiştir3. Bununla birlikte, BRD prevalansının çoğu zaman olduğundan düşük tahmin edildiği unutulmamalıdır. Geleneksel tanı yöntemleri ile ultrason muayenesinin karşılaştırıldığı çalışmalarda, tespit edilen BRD oranlarının sıklıkla %50-70 seviyelerine yükseldiği gösterilmiştir.4,5
-
Mortalite (ölüm oranı): USDA'nın en güncel raporuna göre, BRD sütten kesim öncesi buzağı ölümlerinin %24'ünden, sütten kesim sonrasındaki ölümlerin ise %59'undan sorumludur6. Yakın zamanda yayımlanan bir meta-analiz, BRD teşhisi konulan buzağıların ölüm riskinin, bu hastalığa yakalanmayan düvelere kıyasla 2,85 kat daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur7.
-
Tedavi maliyetleri: Birleşik Krallık'ta yapılan bir çalışmada, BRD'nin vaka başına ortalama tedavi maliyeti 4,82 € olarak bildirilirken, bu tutarın 0,63 € ile 13,53 € arasında değişebildiği gösterilmiştir3. Tedavi maliyetlerindeki bu farklılık; kullanılan ilaçlara, hayvan başına uygulanan tedavi sayısına ve hesaplamaya iş gücü ile veteriner hekim giderlerinin dahil edilip edilmemesine bağlıdır. Ayrıca, buzağıların birden fazla tedavi alması da sık karşılaşılan bir durumdur. Örneğin Kanada'da yürütülen bir çalışmada, BRD vakalarının yaklaşık %20'sinin birden fazla kez tedavi edildiği bildirilmiştir8. Tedavi sayısı da dikkate alındığında, Kuzey Amerika'daki süt sığırı işletmelerinde 84 kg canlı ağırlığındaki bir düvenin BRD nedeniyle tedavi maliyeti, buzağı başına ortalama 1,7 tedavi uygulaması esas alınarak ve antibiyotik, antiinflamatuvar ile iş gücü maliyetleri hesaba katılarak (veteriner hekim ücreti hariç) 14,67 € olarak hesaplanmıştır2.
-
İş gücü: Buzağı pnömonisine yakalanan buzağıların bakım ve tedavisi için gereken ek iş gücünü kesin olarak hesaplamak zordur. Ancak bu maliyet kalemi, BRD'nin işletmeye yüklediği ekonomik yükün önemli bir bileşeni olarak kabul edilmektedir. Hollanda'da geliştirilen bir ekonomik modele göre, pnömoni vakalarında yetiştiricinin harcadığı iş gücünün iki katına çıkması, hastalığa bağlı toplam ekonomik kayıpların %20,7 oranında artmasına neden olmuştur1.
Uzun Vadeli Ekonomik Etkileri Neden Dikkate Alınmalı?
Uzun Vadeli Ekonomik Etkileri Neden Dikkate Alınmalı?
Sütçü düve yetiştiriciliğinin ekonomik sürdürülebilirliği büyük ölçüde yukarıda belirtilen kısa vadeli hastalık göstergelerine bağlıdır. Ancak günümüzde, süt işletmelerinin finansal başarısının yalnızca bu doğrudan maliyetlerle sınırlı olmadığı; başta ishal ve pnömoni olmak üzere buzağılık döneminde görülen önemli hastalıkların uzun vadeli etkilerinden de önemli ölçüde etkilendiği giderek daha fazla kabul görmektedir. Özellikle üreme performansı, ortalama günlük canlı ağırlık artışı (ADG), sürüden çıkarma oranları ve süt verimi üzerindeki etkiler, hastalık döneminin çok ötesine uzanan ekonomik sonuçlar doğurabilmektedir.
Bu nedenle, buzağılık döneminde pnömoni geçiren düvelerde ortaya çıkan kalıcı etkilerin anlaşılması büyük önem taşır. Çünkü bu etkiler, yalnızca hastalığın neden olduğu kısa vadeli maliyetleri artırmakla kalmaz, aynı zamanda hayvanın gelecekteki performansını ve sürünün takip eden laktasyon dönemlerindeki genel kârlılığını da şekillendirir.
BRD'nin Uzun Vadeli Etkileri
Süt sığırı sürülerinde BRD ile ilişkili toplam maliyetleri etkileyen başlıca uzun vadeli faktörler; ortalama günlük canlı ağırlık artışının (ADG) azalması, sürüden çıkarma oranlarının artması, üreme performansının düşmesi ve süt veriminin azalmasıdır.
-
Ortalama günlük canlı ağırlık artışında (ADG) azalma: Bu gösterge, hem üreme hem de üretimle ilişkili maliyetleri etkilediği için yetiştirme maliyetlerinin en önemli belirleyicilerinden biridir. Beklendiği üzere, BRD sütçü düvelerin büyüme performansını olumsuz etkiler ve kaybedilen büyüme performansı her zaman tam olarak telafi edilemeyebilir. Güncel veriler, BRD'nin ortalama günlük canlı ağırlık artışını (ADG) günde 0,07 kg azalttığını göstermektedir7. Ayrıca, ADG'nin 0-3 ay veya 3-6 ay yaş aralığında ölçülmesi, BRD'nin büyüme performansı üzerindeki etkisini anlamlı şekilde değiştirmemektedir.
- Üreme performansında düşüş: Pnömoni geçiren ve büyüme hedeflerini yakalayamayan buzağıların, üreme için gerekli hedef canlı ağırlığa ulaşma olasılığı da azalır. Bunun sonucunda, 15 aylık yaşta tohumlama ve 24 aylık yaşta ilk buzağılama hedeflerinin gerisinde kalabilirler. Nitekim çeşitli çalışmalar, buzağılık döneminde BRD tanısı alan düveler ile sağlıklı düveler arasında ilk buzağılama yaşı (AFC) açısından anlamlı farklar bulunduğunu göstermiştir. BRD geçiren düvelerde ilk buzağılama yaşının ortalama 15 gün geciktiği bildirilmiştir9,10,11,12. Damızlık ağırlığa ulaşmadaki bu gecikme, sürünün genel verimliliği üzerinde önemli sonuçlar doğurur.
-
Sürüden çıkarma oranlarında artış: Araştırmalar, pnömoni geçiren düvelerin (genç dişi sığırlar), pnömoni geçirmeyenlere kıyasla ilk laktasyonlarına ulaşmadan önce sürüden çıkarılma olasılığının daha yüksek olduğunu göstermektedir. Bu durum, söz konusu hayvanların sürüden çıkarılma veya satılma ihtimalinin arttığı anlamına gelir. Daha ayrıntılı olarak, buzağılık döneminde BRD teşhisi konulan düvelerin, bu hastalığa yakalanmayan düvelere kıyasla ilk buzağılamadan önce sürüden çıkarılma (ölüm, kesime sevk veya satış) olasılığının 2,30 kat daha yüksek olduğu bildirilmiştir7. Bu durum, işletmedeki damızlık yenileme maliyetlerini önemli ölçüde artırabilir.
-
Süt veriminde azalma: BRD gelişen düvelerin, yaşamları boyunca süt üretiminde kaldıkları gün sayısının, hiç pnömoni geçirmemiş hayvanlara kıyasla daha düşük olduğu bilinmektedir11. Bunun yanı sıra, erken dönemde görülen pnömoni ilk laktasyondaki süt verimini de doğrudan etkileyebilir. Bir meta-analiz çalışmasında, BRD nedeniyle ilk laktasyonda ortalama 121,2 litre süt kaybı meydana geldiği bildirilmiştir7. Süt verimindeki kayıplar yalnızca klinik vakalarla sınırlı değildir; subklinik pnömoni vakalarında da benzer etkiler görülmektedir. İki aylık yaştan küçük buzağılarda ultrason ile BRD'ye bağlı akciğer konsolidasyonu tespit edilen hayvanların, ilk laktasyonda 525 kg daha az süt ürettiği gösterilmiştir5.
Sonuç
Yaşam boyu toplam ekonomik maliyetler dikkate alındığında, buzağı pnömonisi (BRD) süt işletmelerinin kârlılığı açısından önemli bir tehdit olarak öne çıkmaktadır. Bu hastalığın finansal etkilerini azaltmak için süt üreticilerinin, veteriner hekimleriyle iş birliği içinde çalışarak etkili BRD yönetim uygulamalarını hayata geçirmesi büyük önem taşır. Doğru bakım ve yönetim stratejileri, koruyucu önlemler ve zamanında tedavi yaklaşımları, bu önemli buzağı hastalığının hem kısa hem de uzun vadeli etkilerini azaltmaya yardımcı olabilir.
Referanslar
1. Fels-Klerx, H. J., Sørensen, J. T., Jalvingh, A. W., Huirne, R. B. An economic model to calculate farm-specific losses due to bovine respiratory disease in dairy heifers. Prev. Vet. Med. 2001. 51: 75–94.
2. Overton, M. W. Economics of respiratory disease in dairy replacement heifers. Animal Health Research Reviews. 2020; 21(2):143-148.
3. Boulton, A. C., Rushton, J. and Wathes, D. C. A Study of Dairy Heifer Rearing Practices from Birth to Weaning and Their Associated Costs on UK Dairy Farms. Open Journal of Animal Sciences. 2015; 5:185-197.
4. Ollivett, T. L., Buczinski, S. On-Farm Use of Ultrasonography for Bovine Respiratory Disease. Vet Clin North Am Food Anim Pract. 2016; 32(1):19-35.
5. Dunn, T. R., Ollivett, T. L., Renaud, D. L., Leslie, K. E., LeBlanc, S. J., Duffield, T. F. and Kelton, D. F. The effect of lung consolidation, as determined by ultrasonography on first-lactation milk production in Holstein dairy calves. J. Dairy Sci. 2018; 101: 5404-5410.
6. USDA. Dairy 2014, Health and Management Practices on U.S. Dairy Operations, 2014. USDA-APHIS-VS, CEAH. 2018. Fort Collins, CO: National Animal Health Monitoring System (NAHMS).
7. Buczinski S, Achard D, Timsit E. Effects of calfhood respiratory disease on health and performance of dairy cattle: A systematic review and meta-analysis. J Dairy Sci. 2021; 104(7):8214-8227.
8. Windeyer, M. C., Leslie, K. E., Godden, S. M., Hodgins, D. C., Lissemore, K. D., and LeBlanc, S. J. Factors associated with morbidity, mortality, and growth of dairy heifer calves up to 3 months of age. Prev. Vet. Med. 2014. 113:231–240.
9. Rossini, K. 2004. Effects of calfhood respiratory and digestive disease on calfhood morbidity and first lactation production and survival rates. MS Thesis. Department of Dairy Science, Virginia Tech University, Blacksburg
10. Stanton, A. L., D. F. Kelton, S. J. LeBlanc, J. Wormuth, and K. E. Leslie. 2012. The effect of respiratory disease and a preventative antibiotic treatment on growth, survival, age at first calving, and milk production of dairy heifers. J. Dairy Sci. 95:4950–4960.
11. Bach, A. Associations between several aspects of heifer development and dairy cow survivability to second lactation. Journal of Dairy Science. 2011. 94: 1052–1057.
12. Teixeira, A. G. V., J. A. A. McArt, and R. C. Bicalho. 2017. Thoracic ultrasound assessment of lung consolidation at weaning in Holstein dairy heifers: Reproductive performance and survival. J. Dairy Sci. 100:2985–2991.