Λοιμώδες Έκθυμα Προβάτων και Αιγών
Το λοιμώδες εκθύμα (orf disease), γνωστό μεταξύ των κτηνοτρόφων ως βρωμόστομος ή μουσμπέλα, είναι μία από τις πιο συχνές δερματικές παθήσεις που εκδηλώνεται συνήθως σε αρνιά και κατσίκια λίγων εβδομάδων έως 6 μηνών, αλλά είναι δυνατόν να εμφανιστεί και σε μεγαλύτερης ηλικίας ζώα
Πρόκειται για μια εξαιρετικά μεταδοτική ιογενή νόσο με σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις. Ο αντίκτυπος της νόσου είναι ιδιαίτερος σε εκτροφές ημι-εκτατικής ή ημι-εντατικής εκτροφής, όπου η επαφή μεταξύ των ζώων και η παραμονή του ιού στο περιβάλλον ευνοούν την ενδημική διατήρησή της.
| Το λοιμώδες έκθυμα είναι μια πολύ μεταδοτική ιογενής δερματική νόσος των προβάτων και των αιγών. Προκαλεί χαρακτηριστικές αλλοιώσεις με εφελκίδες/κρούστες κυρίως γύρω από το στόμα και τη μύτη ιδιαίτερα σε αρνιά και κατσίκια. Η νόσος συνήθως είναι αυτοπεριοριζόμενη, αλλά μπορεί να προκαλέσει απώλεια βάρους, δυσκολία θηλασμού, δευτερογενείς λοιμώξεις, αποτελεί προδιαθέτων παράγοντα μαστίτιδας και συνολικά έχει ως αποτέλεσμα μεγάλες οικονομικές απώλειες. Επειδή είναι ζωοανθρωπονόσος, ο χειρισμός των προσβεβλημένων ζώων πρέπει να γίνεται με τα απαραίτητα μέτρα ατομικής προστασίας. |
Αιτιολογικός Παράγοντας
Η νόσος οφείλεται σε DNA ιό του γένους Parapoxvirus της οικογένειας Poxviridae. Ο ιός αυτός παρουσιάζει εξαιρετική ανθεκτικότητα στο περιβάλλον. Μάλιστα έχει αποδειχτεί, ότι μπορεί να παραμείνει βιώσιμος σε κρούστες και οργανικά υπολείμματα για μήνες ή ακόμη και χρόνια, γεγονός που εξηγεί την επανεμφάνιση κρουσμάτων στις ίδιες εκτροφές παρά την προφανή απουσία νοσούντων ζώων.
Αυτή η μεγάλη ανθεκτικότητα του ιού καθιστά τις εφελκίδες που έχουν πέσει στο έδαφος, τις ανεπαρκώς απολυμασμένες εγκαταστάσεις και τα υλικά χειρισμού κρίσιμα σημεία για την επανεισαγωγή και τη διατήρηση του ιού.
Μετάδοση
Το λοιμώδες έκθυμα θεωρείται ότι έχει παγκόσμια εξάπλωση και είναι ενδημικό σε πολλές Ευρωπαϊκές χώρες. Η μετάδοση ευνοείται από τις μικροτραυματικές κακώσεις. Με απλά λόγια, μικρές εκδορές στο δέρμα ή στους βλεννογόνους διευκολύνουν την είσοδο του ιού. Γι’ αυτό η νόσος μπορεί να εξαπλώνεται εύκολα σε συνθήκες όπου τα ζώα τραυματίζονται κατά τη βόσκηση ή τη διατροφή. Η μετάδοση του ιού μπορεί να γίνει με:
Άμεση Επαφή
- Με την μητέρα όταν θηλάζουν τα αρνιά
- Μεταξύ των νεαρών ζώων όπως παίζουν, ξαπλώνουν, γλύφονται
Έμμεση επαφή
- Με μολυσμένες ταΐστρες, ποτίστρες, διαδρόμους, καροτσάκια και εργαλεία.
- Μετάδοση από το προσωπικό της εκτροφής ή τους συνεργάτες που εισέρχονται εντός, εάν δεν λαμβάνονται τα κατάλληλα μέτρα βιοασφάλειας (με χρήση ατομικού προστατευτικού εξοπλισμού).
|
Νεότερο Εύρημα Ο ιός έχει ανιχνευθεί στο αίμα και στο γάλα, ακόμη και σε ζώα που φαίνονται υγιή, γεγονός που υποδηλώνει ότι ενδέχεται να υπάρχουν περισσότερες οδοί μετάδοσης από ό,τι περιγράφεται έως σήμερα. |
|
Προσοχή πρόκειται για ζωοανθρωπονόσο Το λοιμώδες έκθυμα μπορεί να μεταδοθεί στον άνθρωπο, κυρίως μέσω άμεσης επαφής με αλλοιώσεις ή μολυσμένα υλικά. Όσοι χειρίζονται προσβεβλημένα ζώα πρέπει να χρησιμοποιούν γάντια και κατάλληλα μέσα ατομικής προστασίας, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν εκδορές ή τραυματισμοί στο δέρμα. |
Κλινική Εικόνα
Το μεταδοτικό έκθυμα εκδηλώνεται με χαρακτηριστικές πολλαπλασιαστικές αλλοιώσεις στη βλεννοδερματική σύζευξη των χειλιών και της μύτης. Στην πράξη, παρατηρείται μια σαφής εξέλιξη:
- βλατίδα → φυσαλίδα → φλύκταινα → παχιά, προσκολλημένη εφελκίδα/κρούστα
Οι πιο συχνές κλινικές μορφές:
| Κλινική μορφή |
Τυπική εντόπιση |
Πρακτική σημασία |
| Στοματική μορφή |
Χείλη, μύτη, στοματική περιοχή | Πόνος, δυσκολία σίτισης, απώλεια βάρους, καθυστέρηση ανάπτυξης |
| Μαστική μορφή |
Θηλές και μαστός | Δυσκολία θηλασμού, κίνδυνος μαστίτιδας, εγκατάλειψη νεογνών |
| Μορφή άκρου ποδιού |
Στεφάνη οπλής | Παροδική χωλότητα, επιπλοκές σε σκληρά δάπεδα ή εκδορές και σε δευτερογενείς λοιμώξεις |
| Άλλες μορφές |
Βλέφαρα, αυτιά, γεννητική περιοχή | Άλλα μικρόβια εισέρχονται στη διαφορική διάγνωση αφού αυτές οι εκδηλώσεις δεν είναι χαρακτηριστικές της νόσου. |
| Πιθανές γενικευμένες εκδηλώσεις σε νεαρά ή ανοσοκατεσταλμένα ζώα | Μεγάλες απώλειες ειδικά όταν τα ζώα έχουν μειωμένο ανοσοποιητικό εξαιτίας άλλων καταστάσεων-παθογόνων. |
Η θνησιμότητα είναι συνήθως χαμηλή, αλλά μπορεί να είναι μεγαλύτερη στα νεαρά αρνιά και ερίφια σε δυσμενείς συνθήκες (έλλειψη πρόσληψης γάλακτος, εκτεταμένες αλλοιώσεις, δευτερογενής μυίαση).
|
Σημαντική κλινική σημείωση Η ανάρρωση δεν σημαίνει απαραίτητα πλήρη προστασία: Τα ζώα που έχουν νοσήσει μπορούν να ξαναμολυνθούν, καθώς η ανοσία μετά τη φυσική λοίμωξη δεν είναι πάντοτε πλήρης ή μακροχρόνια. |
Διάγνωση
Οι αλλοιώσεις είναι πολύ χαρακτηριστικές, οπότε η διάγνωση είναι συνήθως υποθετική και βασίζεται στην παρατήρηση.
Εργαστηριακή επιβεβαίωση (συνιστάται σε σοβαρές ή άτυπες περιπτώσεις):
- PCR, η τεχνική που χρησιμοποιείται σήμερα ευρύτερα στα εξειδικευμένα εργαστήρια.
- Ηλεκτρονική μικροσκοπία και απομόνωση του ιού σε κυτταρικές καλλιέργειες.
- Ορολογικές τεχνικές, όπως η ανοσοφθορισμός, η ανοσοδιάχυση και η δέσμευση του συμπληρώματος.
Η επιβεβαίωση είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για τη διαφοροποίηση του λ. εκθύματος από άλλες στοματικές ή δερματικές αλλοιώσεις, όπως η φυσαλιδώδης στοματίτιδα, η μυίαση ή η νεκρωτική δερματίτιδα.
Αντίκτυπος στην υγεία και στην παραγωγή
Οι επιδημίες του λοιμώδους εκθύματος μπορούν να προκαλέσουν:
- Σημαντική μείωση της ανάπτυξης των αμνοεριφίων και του βάρους κατά τον απογαλακτισμό.
- Μείωση της γαλακτοπαραγωγής λόγω αλλοιώσεων στους μαστούς.
- Αύξηση του κόστους θεραπείας για δευτερογενείς λοιμώξεις.
- Αύξηση του κτηνιατρικού κόστους και των εργατοωρών στην εκτροφή.
- Κίνδυνο μετάδοσης σε όσους εργάζονται εντός της εκτροφής αφού πρόκειται για ζωοανθρωπονόσο, ο οποίος απαιτεί την εφαρμογή κατάλληλων πρωτοκόλλων προστασίας.
| Ενέργεια |
Γιατί είναι σημαντική |
| Απομόνωση ζώων με ενεργές αλλοιώσεις |
Μειώνει την άμεση μετάδοση σε νεαρά ζώα και θηλάζουσες μητέρες |
| Χρήση γαντιών και ΜΑΠ |
Προστατεύει το προσωπικό, επειδή το λοιμώδες έκθυμα είναι ζωοανθρωπονόσος |
| Έλεγχος μαστών και θηλών |
Περιορίζει τον κίνδυνο μαστίτιδας και δυσκολίας θηλασμού |
| Καθαρισμός ταϊστρών, ποτίστρων και λοιπών εργαλείων |
Χρειάζεται για σοβαρές, άτυπες ή επιπλεγμένες περιπτώσεις |
| Κτηνιατρική αξιολόγηση |
Πιθανές γενικευμένες εκδηλώσεις σε νεαρά ή ανοσοκατεσταλμένα ζώα |
| Εξέταση ανάγκης εργαστηριακής επιβεβαίωσης |
Χρήσιμη σε σοβαρές ή μη τυπικές αλλοιώσεις |
Θεραπευτική Αντιμετώπιση
Δεν υπάρχει συγκεκριμένο αντιιικό φάρμακο για την αντιμετώπιση της νόσου. Στόχος της αντιμετώπισης είναι η αποφυγή επιπλοκών, η βελτίωση της ευεξίας και η μείωση της διάρκειας της νόσου.
Συνιστώμενα μέτρα στο πεδίο
Συμπτωματική θεραπεία
- Αντιφλεγμονώδη φάρμακα για τη μείωση του πόνου και τη διευκόλυνση της σίτισης.
- Αντιβιοτικά μόνο σε περίπτωση δευτερογενών βακτηριακών λοιμώξεων ή μυίασης.
- Καθαρισμός των αλλοιώσεων με ήπια αντισηπτικά για την αποφυγή επιμολύνσεων. Τα αντισηπτικά που συνήθως χρησιμοποιούνται είναι ιοδιούχα αλλά στην πράξη βρίσκουν εφαρμογή και άλλα.
Διαχείριση βοσκοτόπων και σίτιση
Προσφέρετε τροφή που είναι εύκολα προσβάσιμη, αποφεύγοντας πολύ σκληρά χόρτα που βλάπτουν περαιτέρω τον βλεννογόνο.
Παρέχετε ενεργειακή συμπλήρωση στα ζώα που έχουν πληγεί περισσότερο.
Φροντίδα θηλάζουσων προβατίνων
Ελέγξτε τις θηλές και τους μαστούς, περιποιηθείτε ή απομονώστε τα ζώα σε περίπτωση σοβαρών τραυματισμών.
Διευκολύνετε την πρόσβαση των νεογνών σε εναλλακτικό γάλα, αν χρειαστεί.
Τα περισσότερα ζώα αναρρώνουν σε 3–6 εβδομάδες, εκτός αν προκύψουν επιπλοκές.
Πρόληψη
Δεδομένου ότι ο ιός μπορεί να επιβιώσει για μεγάλα χρονικά διαστήματα στο περιβάλλον, τα προληπτικά μέτρα είναι απαραίτητα.
Καθαρισμός και απολύμανση
Τα πιο αποτελεσματικά απολυμαντικά κατά των παραποξοϊών (parapoxviruses) είναι:
- Απορρυπαντικά
- Υποχλωριώδη
- Αλκάλια
- Γλουταραλδεΰδη
Η απολύμανση θα πρέπει να επικεντρώνεται σε:
- Ταΐστρες
- Ποτίστρες
- Χώρους τοκετού και χώρους αναπαραγωγής
- Εργαλεία χειρισμού
Έλεγχος και απομόνωση
- Απομόνωση των προσβεβλημένων ζώων κατά την ενεργό φάση της νόσου.
- Αποφυγή ανάμειξης νεαρών ζώων διαφορετικών ηλικιακών ομάδων.
Μέτρα για το προσωπικό
- Χρήση γαντιών και μέσων ατομικής προστασίας (ΜΑΠ) κατά τον χειρισμό ζώων με αλλοιώσεις.
Εμβολιασμός
Τα παγκοσμίως διαθέσιμα εμβόλια περιέχουν ζωντανό ιό και η χρήση τους απαιτεί τη λήψη προφυλάξεων:
- Μπορούν να μεταδώσουν τον ιό στον άνθρωπο.
- Τα πρόσφατα εμβολιασμένα ζώα μπορεί να αποβάλλουν ιικά σωματίδια για κάποιο χρονικό διάστημα.
Ωστόσο, μπορεί να είναι χρήσιμα σε εκτροφές με:
- Ιστορικό επαναλαμβανόμενων επιδημιών/εξάρσεων.
- Υψηλή πυκνότητα νεαρών ζώων.
- Εντατική διαχείριση των αμνών.
| Ο εμβολιασμός δεν πρέπει να εφαρμόζεται σε κάθε εκτροφή. Επειδή τα διαθέσιμα εμβόλια περιέχουν ζωντανό ιό, η απόφαση πρέπει να λαμβάνεται με βάση το ιστορικό της εκτροφής, τη συχνότητα εξάρσεων, την πυκνότητα των νεαρών ζώων, το επίπεδο βιοασφάλειας και την καθοδήγηση του υπεύθυνου κτηνιάτρου. |
Βιοασφάλεια
Η γνώση του κτηνιατρικού ιστορικού των εκτροφών προέλευσης των νεοεισερχόμενων ζώων σε συνδυασμό με την εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου καραντίνας κατά την είσοδο στην εκτροφή μπορεί να προλάβει τεράστιες οικονομικές απώλειες, κόπο και στρες στους κτηνοτρόφους.
Συμπεράσματα
Το λοιμώδες έκθυμα γνωστό στους κτηνοτρόφους ως βρωμόστομος ή μουσμπέλα, είναι μια ευρέως διαδεδομένη νόσος στη αιγοπροβατοτροφία με σοβαρές απώλειες παραγωγής και υποβάθμιση της ευζωίας των ζώων.
Η συχνότητα εμφάνισης και ο αντίκτυπος της της νόσου μπορούν να ελεγχθούν αποτελεσματικά μέσω ενός συνδυασμού μέτρων διαχείρισης και πρόληψης.
Αφήστε τα σχόλιά σας εδώ