Ο ιός του καταρροϊκού πυρετού (Bluetongue Virus, BTV) αποτελεί πλέον μία γνώριμη απειλή για την ελληνική κτηνοτροφία. Ο ιός προσβάλλει όλα τα μηρυκαστικά ζώα με τα πρόβατα να εμφανίζουν υψηλότερη νοσηρότητα και θνησιμότητα σε σχέση με τα υπόλοιπα μηρυκαστικά. Ωστόσο, τον τελευταίο χρόνο σημαντικές απώλειες αποδίδονται στον BTV και στην αγελαδοτροφία.
Ας εστιάσουμε στο θέμα τοποθετώντας τα πράγματα σε μία χρονολογική σειρά ξεκινώντας με ορισμένα στοιχεία που αναδείξαμε για το 2024.
Ο καταρροϊκός πυρετός το 2024
Τα πρώτα κρούσματα του BTV ορότυπου 8 καταγράφηκαν στα νησιά της Λευκάδας και της Κέρκυρας τον Οκτώβρη του 2024. Συνολικά, για το έτος 2024 δηλώθηκαν 73 επιβεβαιωμένα κρούσματα με μεγάλη γεωγραφική διασπορά όπως απεικονίζονται στο χάρτη
Εικόνα 1. Χάρτης διασποράς των κρουσμάτων BTV-8 στην Ελλάδα το 2024 (Πηγή : https://wahis.woah.org/)
Παράλληλα, τα πρώτα κρούσματα του BTV ορότυπου 3 επιβεβαιώθηκαν το Σεπτέμβρη του 2024, ενώ συνολικά μέσα σε εκείνη τη χρονιά καταγράφηκαν 36 κρούσματα εντοπισμένα στο βόρειο-ανατολικό τμήμα της χώρας.
Εικόνα 2. Χάρτης διασποράς των κρουσμάτων BTV-3 στην Ελλάδα το 2024 (Πηγή : https://wahis.woah.org/)
Τα κρούσματα καταρροϊκού πυρετού το 2025
Τα πρώτα κρούσματα καταρροϊκού πυρετού (BTV) για το 2025 δηλώθηκαν αρχές Ιουλίου. Σε αυτά τα πρώτα κρούσματα στο έτος ταυτοποιήθηκε ο ορότυπος 8. Συνολικά στην Ελλάδα καταγράφηκαν επίσημα 159 κρούσματα ορότυπου 8 παράλληλα με την έξαρση της ευλογιάς των προβάτων, που δεν ενθαρρύνει τη δήλωση κρουσμάτων. Η γεωγραφική κατανομή των κρουσμάτων αυτών, διαμορφώνεται όπως φαίνεται στην παρακάτω εικόνα.
Εικόνα 3. Χάρτης διασποράς των κρουσμάτων BTV-8 στην Ελλάδα το 2025 (Πηγή : https://wahis.woah.org/)
Για τον ορότυπο 3 μέσα στο 2025 καταγράφηκαν 4 κρούσματα. Στον BTV-3 τα κρούσματα είναι γεωγραφικά εντοπισμένα σε δύο μόνο περιοχές, ανάμεσα από Ξάνθη-Καβάλα και στη Μεσσηνία, όπως φαίνεται στον χάρτη.
Εικόνα 4. Χάρτης διασποράς των κρουσμάτων BTV-3 στην Ελλάδα το 2025 (Πηγή : https://wahis.woah.org/)
Ακόμα το 2025 αναφέρθηκαν τέσσερα κρούσματα καταρροϊκού πυρετού ορότυπου 4 (BTV-4) στις νήσους Κω και Σάμο.
Εικόνα 5. Χάρτης διασποράς των κρουσμάτων BTV-4 στην Ελλάδα το 2025 (Πηγή : https://wahis.woah.org/)
Τι άλλαξε σχετικά με τον καταρροϊκό πυρετό (BTV) το 2025;
Το 2025 οι αναφορές από κτηνιάτρους και κτηνοτρόφους από όλες τις περιοχές της Ελλάδας όπου πλήγηκαν από τον BTV, έχουν κοινή συνισταμένη ότι ο καταρροϊκός πυρετός είχε σημαντικά αυξημένη νοσηρότητα και θνησιμότητα, στις εκτροφές προβάτων. Το γεγονός αυτό έγινε αντιληπτό ακόμα και σε περιοχές που ο ίδιος ορότυπος 8 είχε δώσει κρούσματα με έντονη συμπτωματολογία και απώλειες και το 2024.
Ένα ακόμη νέο στοιχείο είναι ότι ο καταρροϊκός πυρετός έδωσε τα πρώτα κρούσματα νωρίτερα από ότι στο παρελθόν ξεκινώντας μέσα στο καλοκαίρι και τα τελευταία κρούσματα μέσα στον χειμώνα. Αν συνυπολογίσουμε τους πολύ ήπιους χειμώνες των τελευταίων ετών αυτό είναι αναμενόμενο έως ένα βαθμό.
Θα έπρεπε όμως ίσως να λάβουμε μέτρα πρόληψης πριν από την έναρξη του καλοκαιριού, καθώς φαίνεται πως η μετάθεση των κρουσμάτων για νωρίτερα από το φθινόπωρο, μέσα στο καλοκαίρι, είναι ένα μοτίβο που παρατηρήθηκε και σε άλλες χώρες.
Ακόμα, ο ορότυπος 8 στις εκτροφές βοοειδών εκτός από απώλειες συνδεδεμένες με την αναπαραγωγή (όπως συνέβη στο παρελθόν με τον ορότυπο 4) κατηγορήθηκε και για μία σειρά από άλλες κλινικές εκδηλώσεις. Έτσι στον καταρροϊκό πυρετό αποδόθηκαν χωλότητες, έντονα συνδεδεμένες με απώλειες παραγωγής, και αναπνευστική νόσος. Πιθανότατα ο BTV καθιστά τα ζώα πιο ευάλωτα και σε άλλα γνωστά παθογόνα που εμπλέκονται στην αναπνευστική νόσο των βοοειδών (BRD).
Τέλος, η διασπορά του ορότυπου 8 σε όλες τις χώρες των Βαλκανίων και βορειότερα, στις αρχές του χειμώνα, έως Αυστρία, Γερμανία, Βέλγιο και H.B., κάνουν αντιληπτό ότι ο συγκεκριμένος ορότυπος BTV είναι έντονα μεταδοτικός και δημιουργεί σημαντικές απώλειες στην κτηνοτροφία ακόμα και σε περιοχές με πιο ψυχρό κλίμα.
Μετάδοση και διαχείμαση του BTV
Ο κύριος τρόπος μετάδοσης ως γνωστόν είναι τα έντομα του γένους Culicoides. Άμεσα σχέση στη μετάδοση του ιού με τα έντομα έχει η διάρκεια της ιαιμίας, δηλαδή της παρουσίας του ιού στο αίμα, στα διάφορα είδη των μηρυκαστικών. Συγκεκριμένα, στα βοοειδή η φάση της ιαιμίας μπορεί να διαρκεί περισσότερο από 2 μήνες και έως και 4 μήνες σε κάποιες περιπτώσεις (Jorritsma et al., 2025). Συνεπώς, φαίνεται ότι τα βοοειδή είναι σημαντική δεξαμενή του ιού και οι μετακινήσεις τους παίζουν σημαντικό ρόλο στη μετάδοση του BTV.
Ακόμη, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η κάθετη μετάδοση είναι δυνατή. Με αυτό τον τρόπο, θηλυκά ζώα που μολύνθηκαν κατά την εγκυμοσύνη μπορούν να γεννήσουν νεαρά μηρυκαστικά που θα είναι σε φάση ιαιμίας και θα μπορούν να διασπείρουν το νόσημα μέσω των φορέων Culicoides. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στα βοοειδή, στα οποία η διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι μεγαλύτερη, και βοηθά στη διαχείμαση του ιού.
Ωστόσο, στη χώρα μας οι ήπιοι χειμώνες των τελευταίων ετών σε συνδυασμό με τα χαρακτηριστικά των εντόμων Culicoides εξηγούν γιατί εντοπίζονται κρούσματα ακόμα και μέσα στον χειμώνα. Πιο συγκεκριμένα τα έντομα έχουν την ικανότητα να μετακινούνται εντός των στάβλων σε μη ευνοϊκές για αυτά συνθήκες στο εξωτερικό περιβάλλον και να συνεχίζουν εκεί τη ζωή τους. Σχετικά με την ανθεκτικότητά τους στις θερμοκρασίες του χειμώνα έχει αποδειχτεί ότι για να σκοτωθεί το 99% των εντόμων Culicoides, απαιτούνται θερμοκρασίες κάτω από -2o C για τα ενήλικα και κάτω από -20o C για τα αυγά (McDermott et al., 2017).
Γίνεται κατανοητό λοιπόν ότι η διαχείμαση του ιού στη χώρα μας μπορεί να αποδοθεί σε πολλούς μηχανισμούς. Παράλληλα οι βροχοπτώσεις των τελευταίων μηνών μαζί με τον ήπιο χειμώνα δημιουργούν συνθήκες ευνοϊκές για την διαχείμαση του ιού και την έναρξη των κρουσμάτων της νέας σεζόν νωρίτερα από το μέχρι πρόσφατα αναμενόμενο.
Ευρωπαϊκό πλαίσιο για τον καταρροϊκό πυρετό
Ο καταρροϊκός πυρετός ανήκει από φέτος στις ασθένειες κατηγορίας D σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό κανονισμό 2026/169. Αυτό σημαίνει ότι οι χώρες μέλη της Ε.Ε. δεν είναι υποχρεωμένες να αναφέρουν τα νέα κρούσματα, εκτός αν αυτά αφορούν σε περιοχή που προηγουμένως ήταν ελεύθερη καταρροϊκού πυρετού. Τέτοια περιοχή όμως δεν μπορεί να οριστεί με τα επιδημιολογικά δεδομένα και την εξάπλωση του ιού στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια.
Επομένως, στην πράξη τα κράτη μέλη δεν είναι υποχρεωμένα να αναφέρουν τα κρούσματα και αυτό καθιστά αδύνατο να γνωρίζουμε τι ακριβώς συμβαίνει σε κάθε χώρα, με βάση τα κρούσματα που αναφέρονται στις βάσεις δεδομένων Wahis και ADIS.
Ενδεικτικά Ολλανδία, Γαλλία και Γερμανία ανέφεραν στον Wahis αντίστοιχα λιγότερα από το 0.4%, 2.5% και 1% των πραγματικών κρουσμάτων που κατέγραψαν στα επιδημιολογικά συστήματά τους, και ακόμη λιγότερα στον ADIS.
Πως θα προστατεύσω την εκτροφή;
Η λήψη μέτρων έναντι του καταρροϊκού πυρετού έχει δύο άξονες, αντιμετώπιση των εντόμων και προάσπιση των ζώων, όπως έχουμε αναφέρει σε προηγούμενο άρθρο. Ωστόσο, όπως αποδείχθηκε και στην πράξη η βαρύτητα του καθενός δεν είναι η ίδια.
Σίγουρα η μείωση του πληθυσμού των εντόμων δεν πρέπει να υποτιμάται και επιτυγχάνεται με τη μείωση της υγρασίας και με στοχευμένες χρήσεις εντομοκτόνων.
Ωστόσο, πέρα από τις πρακτικές και οικονομικές δυσκολίες, πρέπει να αναφερθεί ότι κανένα ειδικό πλέγμα, ακόμα και διαμέτρου 2x2 mm, σε συνδυασμό με οποιαδήποτε εντομοκτόνο ουσία δεν μπορεί να εμποδίσει την είσοδο των εντόμων Culicoides εντός του στάβλου (Calvete et al., 2007).
Στο επίκεντρο της στρατηγικής έναντι στον καταρροϊκό πυρετό είναι ο εμβολιασμός των ζώων, ο μοναδικός αποδεδειγμένος και πρακτικός τρόπος πρόληψης. Η εμπειρία που μπορούμε να αντλήσουμε από άλλες χώρες, και ειδικά την Ισπανία που έχει μεγάλο αριθμό μικρών μηρυκαστικών, μας μαρτυρά πως μεγάλες σε έκταση εμβολιακές εκστρατείες έχουν οδηγήσει στην εξάλειψη πολλών ορότυπων BTV (1, 2, 4, 8) στο παρελθόν.
Συμπέρασμα
Ο ορότυπος 8 του καταρροϊκού πυρετού έκανε την επανεμφάνισή του στη χώρα μας το 2025 παρουσιάζοντας διασπορά σε νέες περιοχές και προκαλώντας μεγάλες οικονομικές απώλειες στις εκτροφές.
Στην Ελλάδα εντοπίστηκαν ακόμη το 2025, σε συγκεκριμένες περιοχές κρούσματα ορότυπου 3 και 4.
Η εμφάνιση κρουσμάτων BTV ορότυπου 8 μέσα στο καλοκαίρι του 2025, καθιστά επιτακτική τη λήψη προληπτικών μέτρων άμεσα το επόμενο διάστημα.
Στο επίκεντρο των μέτρων πρόληψης είναι η προάσπιση των ζώων με εμβολιασμό έναντι του καταρροϊκού πυρετού.
Βιβλιογραφικές αναφορές
-
Ruurd Jorritsma, Katrien M. J. A. van den Brink, Lotte Roos, Piet A. van Rijn, Melle Holwerda (2025). Longitudinal monitoring of cattle infected by bluetongue virus serotype 3 on a commercial Holstein dairy farm in the Netherlands. Veterinary Record Case Reports 13(2) DOI: 10.1002/vrc2.70068
-
Emily G McDermott, Christie E Mayo, Bradley A Mullens (2017). Low Temperature Tolerance of Culicoides sonorensis (Diptera: Ceratopogonidae) Eggs, Larvae, and Pupae From Temperate and Subtropical Climates. Journal of Medical Entomology 54(2), 264-274. DOI: 10.1093/jme/tjw190.
- Calvete C., Estrada R., Miranda M. A., Del Rio R., Borras D., Beldron F. J., Martinez A., Calvo A.J., Lucientes J. (2007). Protection of livestock against bluetongue virus vectorCulicoides imicolausing insecticide-treated netting in open areas. Medical & Vetrinary Entomology 24(2), 169-175. DOI: 10.1111/j.1365-2915.2009.00858.x
https://wahis.woah.org/)
Αφήστε τα σχόλιά σας εδώ